AI & Agency · deel 05 · 23-10-2026
De revolutie op het werk
Jij bepaalt hoe je AI gebruikt, hoe eerlijk, of je je eigen hoofd erbij houdt, en waar je het dichtbij laat komen. Je bepaalt niet wat het doet met de arbeidsmarkt waar je het binnenin gebruikt. Dit is het eerste stuk over dat tweede soort ding, de krachten die rond je keuze bewegen in plaats van erin, en geen angst over AI is vaker dan deze. Neemt het mijn baan af? Er gebeurt iets echts, maar het is veel specifieker dan de koppen, en het gemeten deel scheiden van het voorspelde deel is het hele verschil tussen paniek en een plan.
Dit is het stuk dat mensen het meest willen en het meest vrezen. Ik ga het niet zachter maken of opblazen, allebei zijn manieren om je niet de waarheid te vertellen, en ik ga niet doen alsof het aan jou ligt, want grotendeels ligt het dat niet. Werk verandert. Een deel van die verandering is er al en is meetbaar, een deel is een voorspelling vermomd als feit, en die twee worden constant door elkaar gehaald op een manier die je banger en minder geïnformeerd achterlaat. Dus laat me ze uit elkaar trekken.
De enorme cijfers zijn grotendeels nog voorspellingen
Je hebt de grote getallen gezien. Een groot wereldwijd rapport voorspelt dat AI en verwante verschuivingen tegen 2030 zo'n 92 miljoen banen zullen vernietigen en zo'n 170 miljoen zullen scheppen, een netto winst van tientallen miljoenen. Het Internationaal Monetair Fonds schat dat ongeveer 40 procent van de banen wereldwijd blootstaat aan AI, dichter bij 60 procent in rijke landen. Een groot adviesbureau zet tot 30 procent van de uren die we vandaag werken neer als automatiseerbaar tegen het eind van het decennium.
Hou die losjes vast. Niet omdat ze verzonnen zijn, de mensen erachter zijn serieus, maar vanwege wat ze zijn. De banencijfers komen grotendeels uit enquêtes onder werkgevers die gokken over hun eigen toekomstplannen. De blootstellingscijfers meten welke banen door AI geraakt zouden kunnen worden, wat niet hetzelfde is als verloren banen, een taak die blootstaat kan betekenen dat het makkelijker wordt in plaats van weg. En de automatiseringspercentages zijn scenario's, zorgvuldige, maar scenario's over 2030 geschreven door mensen die 2027 niet kunnen zien. Dit zijn weersvoorspellingen voor een seizoen dat nog niet is aangebroken. De moeite van het volgen waard. Niet de moeite waard om je leven omheen te herschikken alsof ze al gebeurd zijn.
Wat echt gemeten is, is kleiner, en het wijst naar één plek
Nu het deel dat echt gebeurt, en dat is stiller en specifieker. In harde werkgelegenheidscijfers is het duidelijke signaal geen brede golf van banenverlies. Het is geconcentreerd op instapniveau.
De scherpste bevinding komt van een team in Stanford dat echte loonstrookgegevens volgt. Jonge werknemers, ruwweg tweeëntwintig tot vijfentwintig, in de banen die het meest blootstaan aan AI, dingen als software, klantenservice en sommig schrijfwerk, zijn nu werkzaam op een niveau ruim onder waar de trend zegt dat ze zouden moeten zitten, een kloof die steeds groter is geworden. En het mechanisme is veelzeggend. Het is niet dat deze jongeren bij bosjes worden ontslagen. Het is dat ze in de eerste plaats niet worden aangenomen. De onderste trede van de ladder wordt omhooggetrokken. Oudere, meer ervaren werknemers in precies dezelfde banen laten zo'n effect niet zien, wat past bij een ongemakkelijke logica, de taken die AI goed doet zijn vaak precies de taken waarop een junior vroeger zijn tanden stukbeet.
Je ziet hetzelfde in freelancewerk, waar de markt snel beweegt en de data schoon is. Voor de best vervangbare taken, basaal schrijven, vertalen, simpel administratief werk, zijn vraag en betaling meetbaar gedaald, in de orde van twintig procent voor de zwaarst getroffen categorieën, en het raakte zelfs goed beoordeelde freelancers, niet alleen de zwakke broeders. Dit is geen voorspelling. Het is al gebeurd.
Eén eerlijke rem. Zelfs deze echte effecten zijn moeilijk volledig op AI vast te pinnen. Dezelfde jaren brachten hoge rentes, een kater van overhaast aannemen tijdens de pandemie, en een slappe markt voor afgestudeerden, die allemaal ook instapbanen wegsneden, en de onderzoekers zeggen zelf dat ze een patroon beschrijven, geen oorzaak bewijzen. Maar het patroon is consistent genoeg, en landt precies op de rollen die je zou voorspellen, dat doen alsof er niets gebeurt zijn eigen soort leugen zou zijn.
Voorlopig vult het meer aan dan het vervangt
Hier is het tegenwicht, en het is een echt tegenwicht. Meet hoe AI echt op het werk wordt gebruikt, in plaats van hoe het zou kunnen, en het helpt mensen nog steeds meer hun werk te doen dan dat het het werk in hun plaats doet. De verdeling is krap en hij schuift, maar hulp ligt nog steeds voor op vervanging. De tool neemt meestal taken over, geen hele rollen, althans tot nu toe.
Het waarschuwende verhaal loopt ook de andere kant op. Een bekend betalingsbedrijf kondigde luid aan dat het een groot deel van zijn klantenservice door AI zou vervangen, en draaide daarna een stuk daarvan terug omdat de kwaliteit inzakte en klanten het merkten, om uit te komen op een mix van AI en mensen met een gegarandeerde weg naar een mens. En de ontslagen die bedrijven echt aan AI toeschrijven zijn tot nu toe een klein deel van het totale banenverlies, en zelfs dat getal is zacht, want "AI" is een net ding om te noemen als de echte reden gewone kostenbesparing is. Officiële arbeidsinstanties, die tot en met 2025 naar de hele economie keken, vonden nog geen bewijs voor wijdverbreide door AI aangedreven banenvernietiging. De revolutie is echt, maar op dit moment is het meer een verbouwing van wat er in een baan zit dan een leegruimen van de banen zelf.
Hoe je erin gaat staan
Dus wat doe je hiermee. Geen paniek, de breedste enge cijfers zijn voorspellingen. Niet ontkennen, de druk op instapniveau is gemeten en het gebeurt. Draag die twee samen, zoals je elke harde waarheid draagt die je niet kunt repareren vanaf waar je staat. De houding die past bij het echte bewijs is dit. De taken die het meest blootstaan zijn de routinematige, in regels te vangen taken, en de waarde verschuift naar de delen van werk die nog van jou zijn, oordeel, smaak, weten welk probleem het waard is om op te lossen, omgaan met andere mensen. Dat is geen slogan, het is wat de data over aanvullen steeds laat zien, de tool tilt mensen op die iets meebrengen om hem te sturen en doet weinig voor mensen die alleen het routinedeel meebrengen dat het al kan.
De versleten regel is dat AI je niet zal vervangen maar iemand die AI gebruikt misschien wel, en zoals de meeste versleten regels is hij half waar en half troost. De eerlijke versie is moeilijker. Sommige banen, en sommige treden van sommige ladders, worden echt uitgedund, en als je aan het begin van je carrière staat in een blootgesteld vak, is de grond echt harder dan hij was voor de persoon die vijf jaar voor je uit loopt, en geen enkele hoeveelheid goede instelling wist dat uit. Wat in jouw handen ligt is de persoon worden die de tool stuurt in plaats van de persoon wiens taak hij opslokte, en de diepere delen van je vak blijven leren die boven het routinewerk uitsteken, want daar gaat het werk heen.
Dat is de werkplek, zo recht als ik hem kan geven. Maar werk is maar één van de krachten die van buitenaf op je drukken, en het is de zichtbaarste. De volgende drukt ergens stiller en dichterbij, op je aandacht en je overtuigingen, op wat je ogen bereikt voordat je ook maar iets hebt besloten.