Ik woon er alleen niet meer

Nadat ik beide films had gezien, nestelde zich een gevoel in mijn maag dat niet meer wegging. Het duurde even voordat ik het kon benoemen. Dat duurt meestal even. Ik ben beter in iets voelen dan in het uitspreken, en misschien raakte Travis me daarom als eerste. Een man loopt de woestijn uit en kan niet praten. Niet omdat hij niets te zeggen heeft, maar omdat er geen woorden zijn voor waar hij is geweest. Die stilte kende ik.

Het gevoel was ouder dan de films. Ik droeg al lange tijd een stil besef met me mee dat er meer moest zijn, dat ik nog niet was wie ik kon zijn. Dat soort honger blijft niet in zijn eigen kamer. Het verandert hoe je naar alles om je heen kijkt. Dingen die vroeger genoeg waren, gaan voelen als tijd die wegglipt. Het kan obsessief zijn. Het kan je afstandelijk maken tegenover mensen die niets verkeerd deden. Maar het is eerlijk, en zo drijf je weg van een thuis zonder ooit een tas te pakken.

Dit is wat niemand je vertelt over veranderen: het gaat stil. Er is geen moment waarop je vertrekt. Je merkt alleen op een dag dat je gedachten vreemd zouden klinken voor de mensen die het dichtst bij je staan. Dat je een taal bent gaan spreken die niemand om je heen heeft geleerd. En dat je niet terug wilt naar de persoon die die van hen sprak.

Daarom raakte één scène in The Odyssey harder dan welke veldslag ook. Odysseus zit met Penelope op de trap en vertelt haar dat hij na wat hij had gedaan niet meer thuis wilde komen. Twintig jaar, een oorlog, de hele zee, en het echte obstakel blijkt hijzelf. Zijn thuis was er nog. Hij wist alleen niet meer zeker of hij erin thuishoorde. Ik begreep dat beter dan me lief was. Niet door iets wat ik in een oorlog had gedaan, maar omdat ik iemand was geworden voor wie de oude plek geen ruimte had.

Odysseus beantwoordt dat zoals helden dat doen. Hij neemt het huis terug, ruimt op wat er niet hoort, bewijst dat hij het waard is en loopt hand in hand weg met degene die op hem wachtte. Het is een mooi antwoord. Het gaat ervan uit dat je thuis er nog is om te winnen. En dat je nog wilt waarvoor je vecht.

Travis antwoordt anders. Achter de eenrichtingsspiegel ziet hij zichzelf eindelijk door de ogen van een ander, en wat hij ziet is niet de held van het verhaal. Hij is geen goed mens, en de film doet nooit alsof. Maar er zit een stap tussen die persoon zijn en dat inzien, en nog een stap tussen inzien en loslaten. Hij zet ze allebei. Hij geeft terug wat hij kan, en rijdt de nacht in. Ballingschap is niet zijn straf. Het is het eerlijkste wat hij nog heeft.

Ik herken mezelf in allebei, en ik ben geen van beiden. Een tijdlang wilde ik Odysseus zijn: veranderen en toch welkom terug zijn, het oude leven houden zonder weer de oude persoon te hoeven worden. Maar Ithaca wacht niet altijd. Soms is er geen huis meer om terug te nemen. En soms weet je, net als Travis, dat iets voorbij is voordat je het hardop kunt zeggen, en rest alleen nog het accepteren.

Er is één beeld uit Paris, Texas waar ik steeds naar terugkeer. Het enige wat Travis bezit, is een foto van een leeg stuk grond waar volgens hem zijn leven begon. Er is nooit iets op gebouwd, en toch draagt hij het overal mee. Ik denk dat de meeste mensen zo'n stuk grond hebben. Geen echte plek, maar een beeld van een leven waarvan je zeker wist dat je ernaartoe op weg was. Hoe langer je het meedraagt, hoe moeilijker het wordt om te zeggen of je de plek mist of alleen het beeld.

Ik zeg nog steeds dat ik naar huis ga. Ik weet alleen niet zeker of dat nog klopt. Dus wat is thuis, als het niet de plek is die je verliet? Odysseus zegt dat het een persoon is. Travis zegt dat het weten is waar je niet meer thuishoort. Ik weet het nog niet. Misschien is het iemand. Misschien is het alleen zijn, waar niemand je hoeft te begrijpen. Ik ben het meest thuis als ik alleen ben, en ik weet niet of dat een antwoord is of gewoon het volgende eiland om me op te verstoppen.

Als thuis een persoon is, dan is het iets dat van gedachten kan veranderen, en dat kun jij ook. Als het alleen zijn is, dan is het een plek waar niemand je verkeerd begrijpt, maar ook een plek waar niemand je echt kent. En als het geen van beide is, dan is het misschien iets waar ik nog geen woord voor heb gevonden. Ik blijf ze omdraaien, en geen van allen ligt lang genoeg stil om een antwoord te worden. Dat maakt me banger dan ik graag toegeef. Maar het is ook vreemd spannend. Niets ligt meer vast. Elke weg hiervandaan ligt nog open, en ik weet echt niet welke ik ga nemen.