The Odyssey

The Odyssey is het oudste verhaal dat we hebben over naar huis gaan, en Christopher Nolan begrijpt dat de zee nooit het moeilijkste deel was. Een oorlog, twintig jaar, monsters en goden: het leidt allemaal naar een kleinere en moeilijkere vraag. Wat gebeurt er als de man die terugkomt niet meer de man is die vertrok?

Nolan had hier puur spektakel van kunnen maken. De schaal is enorm, maar wordt nooit het doel, en juist dat tilt de film naar een meesterwerk. Elke mythische ontmoeting werkt als een morele proef. De bemanning faalt telkens op heel menselijke manieren: door hebzucht, ongeduld en verleiding. Van Odysseus wordt verwacht dat hij daarboven staat, en dat hij intussen de last draagt om hen te leiden.

Wat me het meest bijblijft, is de schuld eronder. Odysseus is de man die het Paard bedacht. Hij weet precies wat er in Troje gebeurde toen het eenmaal door de poorten was, en dat neemt hij mee over zee. De film laat je vermoeden dat de obstakels niet alleen op zijn weg liggen. Sommige zijn plekken om je te verstoppen. Zolang er nog een eiland is, hoeft hij niet aan te komen en onder ogen te zien wat vrede van hem zal vragen.

Daar raakt de film aan dit project. Op een gegeven moment zit Odysseus met Penelope op de trap en vertelt hij haar dat hij na wat hij had gedaan niet meer thuis wilde komen. Het is een stil moment in een luide film, en het is het moment waarmee ik de zaal uitliep. Zijn angst is niet dat zijn thuis weg is. Dat is er nog. Zijn angst is dat hij er niet meer in thuishoort.

Na al die moeite om een huis terug te winnen, vertrekt hij met een persoon.

Ook Ithaca heeft niet op hem gewacht. Zijn huis zit vol vrijers die zijn eten opeten en zijn vrouw het hof maken alsof hij al dood is. Ze staan voor alles waar Odysseus onderweg weerstand aan moest bieden: hebzucht, minachting, honger zonder grens. Het huis ging zonder hem verder en liep vol met de verkeerde dingen. Hij kan niet zomaar weer naar binnen lopen. Hij moet het terugnemen voordat hij er weer kan wonen.

Het einde is dus een overwinning, en Nolan brengt het ook zo in beeld. Odysseus herstelt de orde en bewijst dat hij de plek die hij verliet waardig is. Dan pakken hij en Penelope elkaars hand en gaan ze samen weg. Dat laatste beeld zegt me meer dan het gevecht ervoor. Na al die moeite om een huis terug te winnen, vertrekt hij met een persoon.

Dat is het antwoord van Odysseus op het gevoel een vreemde te zijn in je eigen leven: je verdient je weg terug. Je wordt weer iemand die erbij hoort, en dan claim je wat van jou is. Het is het antwoord waarvan je wilt dat het klopt. Het is niet het enige.