De ethiek van het gebruik

Er is een grote versie van AI-ethiek, die over wie op wiens werk trainde, wie er verdient, wie er in de gaten wordt gehouden. Dat doet ertoe en het krijgt later een eigen stuk. Deze is kleiner en persoonlijker, en het is het tweede ding dat pal in jouw handen ligt. Het vorige stuk ging over hoe goed je de tool gebruikt. Dit stuk gaat over hoe juist, en net als het eerste is het volledig van jou, een kwestie van je eigen gedrag met iets dat je maar al te graag elke bocht laat afsnijden die je aanwijst. Niemand overhandigt je hier een regelboek voor. Dus hier is wat de laatste paar jaar hebben geleerd, rechttoe rechtaan.

Je blijft verantwoordelijk voor wat je tekent

Begin bij de regel die zich steeds opnieuw bewijst, meestal op de harde manier. Als mensen echt in de problemen komen met AI, is het bijna nooit voor het gebruiken ervan. Het is voor het niet controleren en het daarna niet erkennen.

De zaak die inmiddels iedereen in de advocatuur kent is die waarin twee advocaten een processtuk indienden vol met rechterlijke uitspraken die niet bestonden. Een chatbot had ze verzonnen, zelfverzekerde verwijzingen, namen die echt klonken, allemaal nep, en de advocaten dienden ze in zonder te kijken. Dat alleen al zou erg zijn geweest. Wat ze uiteindelijk de das omdeed was wat erna kwam, ze verdedigden de nepzaken toen erop werd doorgevraagd en kwamen pas met de waarheid toen een rechter ze ertoe dwong. De rechtbank was er expliciet over, de tool gebruiken was niet de zonde, de zonde was het niet controleren en daarna niet eerlijk zijn. Sindsdien heeft hetzelfde verhaal zich in de honderden herhaald, bij eenmanskantoren en bij grote, gerespecteerde firma's evengoed, en het patroon verandert nooit. Eén advocaat werd geschorst, niet zozeer om de nepverwijzingen maar omdat hij ze op een stagiair schoof voordat hij de waarheid toegaf.

Jij dient geen processtukken in, maar de regel is dezelfde overal waar je naam op iets komt. De AI is niet verantwoordelijk. Dat kan het niet zijn. Het heeft niets op het spel staan, geen vergunning om te verliezen, geen reputatie om zich voor te verantwoorden, en het zal een onwaarheid uitspreken met dezelfde kalme stem die het voor de waarheid gebruikt, zoals de vorige reeks liet zien. Dat betekent dat de verantwoordelijkheid niet gedeeld wordt, hij blijft volledig bij jou. Wat je ook verstuurt, publiceert of indient met je naam eronder, jij hebt ervoor ingestaan, of je het nu gelezen hebt of niet. Dat is geen last die de tool erbij deed. Het is de enige last die hij niet kan overnemen.

Wees eerlijk over de hulp

De tweede regel is openheid, en die ligt echt nog niet vast, dus ik zal je zeggen waar hij hard is en waar hij nog zacht is.

Het harde deel is dat AI verstoppen achter een nep-menselijk gezicht de plek is waar mensen zich branden. Een sporttijdschrift werd betrapt op het publiceren van artikelen onder verzonnen schrijvers met door AI gegenereerde koppen. Het verkeerde daar was niet dat een machine hielp, het was de gefabriceerde persoon die was opgetuigd om het te verbergen. De opkomende norm in schrijven, onderzoek en journalistiek is simpel, laat machinewerk niet doorgaan voor dat van een mens, en als AI echt werk aan iets heeft gedaan, zeg dat dan in verhouding tot hoeveel het deed.

Het zachte deel is precies hoeveel je moet zeggen, en hier zou ik mezelf niet in bochten wringen. Niemand heeft een disclaimer nodig omdat een tool je grammatica corrigeerde, net zomin als je spellingscontrole vermeldt. Maar toen AI de inhoud vormgaf, het argument, de analyse, het gros van de woorden, betekent eerlijkheid dat je mensen niet laat geloven dat het allemaal jou was. De toets die ik gebruik is of iemand zich misleid zou voelen als hij het wist. Zo ja, zeg het. Als het niks zou veranderen aan hoe iemand het leest, dan zit je goed. Scholen hebben het grotendeels opgegeven om AI-gebruik met detectiesoftware te betrappen, het markeert te vaak de onschuldigen en mist de schuldigen, dus ze verschuiven naar mensen simpelweg vragen om open te zijn. Die verschuiving legt de verantwoordelijkheid terug waar hij hoort, bij jouw eerlijkheid in plaats van bij iemands scanner.

Ik heb deze afweging bij mijn eigen schrijven moeten maken. AI is verweven met hoe deze hele site gebouwd is, en ik besloot al vroeg dat ik dat liever gewoon zeg dan dat iemand zich het moet afvragen. De woorden en de oordelen zijn van mij, het bereik is wat de tools toevoegden, en jou dat vertellen kost me niets en houdt het geheel eerlijk. Jouw lijn ligt misschien ergens anders. Het punt is dat je hem bewust trekt, niet dat je er achterwaarts in belandt.

Gebruik het zo dat je groeit, niet zo dat je wegrot

Hier is de ethiek die mensen missen, want er is geen slachtoffer behalve jij. Leun op de verkeerde manier op deze tool en het doet niet alleen je werk, het neemt stilletjes het vermogen weg om het te doen.

Dit is het verschil tussen AI gebruiken om jezelf op te bouwen en het gebruiken om langzaam voor je in de plaats te komen. Allebei voelen in het moment identiek, het werk komt zo of zo af. Over maanden zijn ze tegengesteld. Wie het het ding laat uitleggen tot hij het snapt, loopt scherper weg. Wie het het antwoord laat overhandigen zodat hij het nooit hoeft te snappen, loopt elke keer een beetje afhankelijker weg, tot de vaardigheid waarvan hij dacht dat hij die nog had, verdwenen is. Gebruik het als een leraar en een sparringpartner en je groeit. Gebruik het als een plek om het denken te dumpen dat je liever niet doet, en je krijgt precies wat je vroeg, een leven waarin je dat denken niet meer kunt.

Weet wanneer je er niet naar moet grijpen

Wat leidt naar de laatste regel, de kortste. Sommige dingen zijn juist het punt, niet het karwei. De moeilijke eerste versie die je leert wat je eigenlijk denkt. Het probleem dat je leert door je er doorheen te worstelen. De aantekening die iets betekent omdat jij, niet een model, de woorden vond. Er is geen wet tegen die aan AI overhandigen, en soms zou je dat moeten doen. Maar doe het met je ogen open, want de wrijving die je wegneemt is af en toe de hele waarde. Niet alles wat traag is, is verspilling.

Niets hiervan is een code die je op de automatische piloot kunt volgen, en dat is de eerlijke waarheid ervan. Het is oordeel, geval voor geval toegepast, door een mens die wakker bleef. Blijf verantwoordelijk, blijf eerlijk, en gebruik het in de richting van groei. Doe dat en je kunt dit ding hard gebruiken zonder jezelf erin te verliezen.

Dat dekt hoe je het gebruikt en hoe eerlijk, de eerste twee dingen in jouw handen. Maar die laatste zorg, de stille kosten voor jezelf, is groter dan een regel voor persoonlijk gedrag. Hij reikt helemaal tot aan de vraag of je de geest behoudt waarmee je al je denken en beslissen doet, en er is echt bewijs, dat beide kanten op snijdt, over wat leunen op AI er eigenlijk mee doet. Dat is een eigen stuk waard, en dat is het volgende.